Yazar Adı: Dr. Veteriner Hekim Serdar Sızmaz

Kuzularda idrar taşı

Hayvansal üretim kolları incelendiğinde ülkemizde koyun yetiştiriciliği büyük ekonomik değere sahiptir.

Koyunculuğun en ekonomik hayvancılık faaliyeti olasının en önemli nedeni koyunun otlama kapasitesinin ve düşük kaliteli meralardan yararlanma oranının fazlalığıdır. Başka bir değişle koyun; kalitesiz yem materyalini et, süt ve yapağı gibi kaliteli hayvansal ürünlere dönüştüren mükemmel bir hayvandır. Yaşadığımız coğrafya düşünüldüğünde; düşük yağış rejimi,  kısa boylu ve verimsiz meraların fazlalığı ülkemiz için  koyunculuğun vazgeçilmez olduğunu göstermektedir.

Ancak mera alanlarının giderek azalması, mevcut meraların bakımsızlıktan zayıflaması, işletmelerin dağınık ve küçük ölçekli olası, ekonomik ve sosyal nedenlerle işletmelerin yeterli bilgi ve teknoloji ulaşamayarak üretimlerini üst seviyelere taşıyamaması koyundan elde edilen süt ve et miktarını toplam üretim içinde istenilen yere ulaştıramamıştır.
Ülkemizde beslenen kuzulardan elde edilen karkas ağırlıkları 13-17 kg arasında değişmektedir. Avrupa rakamları ile karşılaştırıldığında bir hayli düşük olduğu fark edilmektir. Bu düşüklüğün başlıca sebepleri arasında ırk ıslahının yapılmaması, ırkların genellikle düşük verimli yerli ırklar olması ve sadece meraya dayalı besiciliğin yapılması, entansif besiciliğin yapılmaması gelmektedir. Oysa entansif kuzu besisi veya mera beslemesi sonrasında yapılacak kısa süreli yoğun besi karkas ağırlıklarının ve randımanın artmasına vesile olacaktır. Yoğun besinin karkas kilogramı ve randımanına önemli bir katkısı olduğu gibi bazı dezavantajları da vardır. Bunların başında idrar taşı gelir. İdrar taşı idrar kanalında meydana gelen mineral depolanmasıdır. İdrarın yapısında bulunan çeşitli organik ve inorganik maddelerin başlıca beslenmeye bağlı sebeplerden, özellikle de mineral alımındaki dengesizliklerinden dolayı idrar yollarında çökerek meydana getirdikleri taş benzeri yapılara “İdrar Taşı” denir.

Bu cisimlerin idrar yollarını tıkaması sonucu ortaya çıkan hastalık tablosuna da “ Urolithiasis”  yani halk arasındaki adı ile sidik zoru denir.
İdrar taşı oluşumu hem erkek hem de dişi hayvanlarda görülmekle birlikte, dişilerde idrar yollarının daha kısa ve geniş olması nedeniyle daha az görülmekte, idrar yolunun s çizmesi ve darlığı nedeni ile erkek hayvanlarda sıkça gözlenmektedir. 

Yapılan yem rasyonunda  Kalsiyum:Fosfor (Ca:P) dengesi, vitamin düzeyleri, Silisyum (Si) içeriği ve içme suyunda bulunan mineral maddelerin yapısı  idrar taşı oluşumuna neden olabilmektedir. Oluşan taş idrar kanalında idrar geçişinin azalmasına bağlı olarak bir iltihaplanma oluşmakta ve oluşan iltihaplanma da idrarın kanaldan geçişini engellemektedir. Oluşan taş ve yarattığı iltihap hayvanlarda karın ağrısı, şişme, idrarın yapılamaması ile seyreder ve çoğunlukla ölümle sonuçlanarak ciddi ekonomik kayıplara neden olur.
Dışarıdan bakıldığında başlıca belirtileri arasında; yeme gitmeme veya geç gitme, karın bölgesinde sancı, sürekli idrar yapmaya çalışma, idrar yaparken meleme ve sancıya bağlı geviş getirirken dişlerde gıcırtı dikkati çeker. Hayvanlar yakından bakıldığında penis bölgesinde idrar damlacıkları, penis bölgesine dokunulduğunda ödem ve ısı artışı gözlenir. İlerleyen dönemlerde ise kanlı işeme ve hiç işeyememeye balı idrar kesesinin patlaması ve ölüm hastalığın en temel belirtisidir.  

İdrar Taşı Oluşumunu Etkileyen Ana Nedenler;
·          

Yoğun  konsantre yemle besleme, düşük kaba yem tüketimi.
·        

Uygulana rasyonun Kalsiyum:Fosfor oranının hatalı olması.
·        

Rasyonun Magnezyum, Fosfor içeriğinin yüksek olması.
·        

Buğdaygil samnı gibi silisyum mineralince zengin kaba yemlerin hayvanlarca fazla tüketilmesi.
·        

Şeker pancarı yaprağı gibi okzalatlarca zengin kaba yemlerin kuzulara verilmesi.
·        

Hayvanların İçme suyu içerisindeki mineral madde oranlarının normal değerlerin üzerinde olması.
·        

Hayvanların önünde sürekli temiz ve taze suyun bulunmaması.
·        

Hayvanların yeterince su tüketmemesi.
·        

Islak altlık, kötü havalandırma ve sıkışık ahıl gibi olumsuz ortam şartları.
·          

Hayvanlarda idrar yolları enfeksiyonlarının sık görülmesi.
 

İdrar Taşı Oluşumunun Önlenmesi :
Birçok hastalıkta olduğu gibi, idrar taşı oluşumunu önlemek, rahatsızlık oluştuktan sonra uygulanacak tedaviden çok daha kolay ve etkili bir yöntemdir. İdrar taşı oluşumunun engellenmesi için alınması gereken önlemler: ·        

Kuzulara verilecek yem rasyonunda Kalsiyum:Fosfor (Ca:P) oranının  en az 2:1 oranında, hatta 2,5:1 oranında olasına dikkat edilmesi.
·        

Kuzuların önünde her zaman içebilecekleri bir biçimde temiz bir su bulundurulması. Su tüketiminin fazla olması idrar taşı oluşumunu azaltıcı etki göstermektedir, su tüketiminin artırılması amacıyla rasyona katılacak tuz miktarının % 4’ e kadar çıkarılması.
·        

Fosforca zengin yem maddelerinin rasyonların oluşturulmasında kullanılmaması ya da az miktarlarda rasyonlard
a yer alması.  
·        

Kuzuların beslenmesinde yüksek canlı ağırlık artışı sağlayacağı düşünülerek yüksek oranda konsantre yem kullanımından kaçınılması. Bazı kuzu besisi şekillerinde hiç kaba yem verilmeksizin tamamıyla konsantre yemlerden oluşan rasyonlar kullanılmaktadır. Bu tip bir besleme idrar taşı oluşum riskini önemli ölçüde artırmaktadır. Bu nedenle kuzu besisinde kuzuların önlerine konsantre yemlerin yanı sıra istediği kadar yiyebileceği biçimde kaba yem konulması.
·        

Koyun ve sığırların idrarları genellikle alkali karakterdedir. Bu ise idrar taşı oluşumunda uygun bir ortamın yaratılmasına neden olmaktadır. Oysa idrarın asitleştirilmesi ile, oluşabilecek idrar taşlarının eriyebilir hale getirilmesi mümkündür. Ancak idrarın asitleştirilmesinin yanı sıra kullanılan rasyonda da idrar taşı oluşumunu engelleyici önlemlerin alınması zorunludur. Ammonium chlorid  (nişadır) kuzuların idrarlarının asitleştirilmesi amacıyla kullanılabilecek etkili bir kimyasaldır. Bu kimyasal idrar taşı oluşmuş ancak idrar yollarında tam tıkanmanın yaşanmadığı, yani hayvanın bir miktar idrar yapabildiği durumlarda etkili olabilmektedir.              

Bu amaçla kuzulara günlük olarak 0,2-0,3 gr/kg can. ağ. miktarında sularına ya da yemlerine ammonium chlorid ilavesi yapılaması.
 






ETİKETLER: serdar sızmaz,kuzularda idrar taşı
YAZARIN DİĞER YAZILARI